“VAR” uygulaması Türkiye’de start verdiği günden beri herkesi baydı. Yorumcular, gazeteciler ve yorumculuk yapan eski hakemler “VAR” protokolünde neler olduğunu araştırmıyorlar yada kıyısından köşesinden bir iki pozisyonu öğrenip ekranlarda yada gazete köşelerinde uzmanmış gibi ahkam kesiyorlar. Canı yananlar ise bu söylemlere karşılık feryadı figan ediyorlar. Hakemler standardı yakalayamıyorlar. MHK’ların bu yüzden hep başları ağrıyor.
Peki, Video Yardımcı Hakem (Video Assistant Referee) sisteminin ne olduğunu ve ne işe yaradığını tam olarak biliyor muyuz?
Video yardımcı hakem, yani kısaca Var olan bu sistem ilk olarak 2018 yılında Rusya’da düzenlenen Dünya Kupası müsabakalarında karşımıza çıktı. Bu sistemin varlığı, spor kamuoyunda ilk önce futbolda bozulan adaletin yeniden dizayn edilmek istendiği düşüncesi oluşmuştu. Fakat bu sistemin işleyişinin nasıl olacağı, artılarının ve eksilerinin neler olacağını merak ediliyordu.
Kuruluş amacı: Skandal tabir edilen kararların önüne geçmek ve adaleti sağlamaktır.
VAR Sistemi Artıları ve Eksileri nelerdir?
Futbol otoriterlerinden tutun, taraftarlara ve hatta futbolu uzaktan takip edenlerin bile var hakkında söylediği tek şey var, o da; bu uygulama sayesinde hakem hatalarının azalacağı görüşü hakimdi.
Bunu 2018 Dünya Kupasında başta olmak üzere kendi ligimizde de verilen onlarca hatalı kararlardan nasıl geri dönüldüğünü gördük.
Saha içerisinde kalıcı adalet sisteminin temini böylece sağlanmış oluyordu.
Peki, bu sistemin ne gibi olumsuzlukları var?
Şahsi izlenim ve gözlemlerimiz şöyle;
*Maçın temposunu düşürüyor ve yavaşlatıyor.
*Statta olanların maça yönelik konsantrasyonunu azaltıyor.
*Golü atan her oyuncu tam anlamıyla golün sevincini yaşayamıyor ve stada olan seyirciler ve ekran başındakiler tepkilerini tam veremiyorlar.
*VAR’ın devreye girdiği pozisyonlarda stattaki izleyicilerin pozisyonun tekrarını göremiyorlar ve bu tartışmalı sürecin dışında kalıyorlar. Bu durumda da seyircinin maçtan kopabiliyor ve öfkeleniyor.
*Sporcular soğuyorlar.
Son olarak, var sisteminin uygulanması güzel ve hata payını azalttığı doğrudur fakat hakemlerin bu uygulamada pozisyonları izleyip karar verme sürelerini azaltmaları gerekmektedir. Bu süre en az 1 dakikayı geçmemelidir. Bu süre 3 dk. ve daha uzun sürmesi durumunda kış aylarında sporcuların vücut ısıları düşer ve sakatlanma olasılığı artar.
İngiltere’de Premier Lig’de 29 saniye kuralı var. Türkiye’de de ileriki yıllarda bu süre belki düzeltilebilir.
Premier Lig’de VAR 29 saniyede karar veremezse hakemin kararı doğrudur uygulaması var.
Müsabakalarda hakem Saniyenin onda biri zaman diliminde karar verirken VAR ve AVAR hakemleri 29 saniyede karar veremez ise o odaya girmesinler daha iyi.
İyi de hakemlerimiz yeni sisteme neden adapte olamıyorlar?
*MHK’ların ömürlerini kısa oluşları,
*İnsanların kişisel kaprisleri,
Bazı hakemlerin sabit fikirli oluşları ve kişisel kaprisleri,
Hakemler genel olarak iyi para kazanmalarına rağmen çok tedirginler. Verdikleri kararın sonucunun nasıl yorumlanacağı konusu bilinçaltına yerleşiyor ve bu da hata yapmalarına neden oluyor.
İddia ediyoruz VAR protokolünden yüzlerce soru çıkar ve çok hakem 70 puanın üstüne zor çıkar.
53 sayfalık VAR protokolünden önemli bölümleri aldık. Lütfen iyi okuyalım.
VAR PROTOKÖLÜ’NDEN BAZI KESİTLER
Protokol – ilkeler, uygulamalar ve prosedürler
VAR protokolü, Oyun Kurallarının ilkeleri ve felsefesi ile mümkün olduğunca örtüşecek şekilde hazırlanmıştır.
İlkeler
1. Video yardımcı hakem (VAR), hakeme yalnızca aşağıdaki durumlarda ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ olması halinde hakeme yardımcı olmak amacıyla maç görüntülerine bağımsız erişimi olan bir maç görevlisidir:
a. Gol/gol değil
b. Penaltı/penaltı değil
c. Direkt kırmızı kart (sarı kart/ihtar hariç)
d. Yanlış oyuncuya kart verilmesi (hakem hatalı takımdan yanlış oyuncuya ihtar verdiğinde ya da oyun dışı bıraktığında)
2. Hakem mutlaka bir karar vermelidir. Diğer bir ifadeyle, hakemin ‘hiçbir karar’ vermeyip, bunun için VAR’ı kullanmasına izin verilmez; ihlal olduğu iddia edilen bir olayın ardından hakemin oyunun devam etmesine ilişkin kararı da incelenebilir.
3. Video incelemesinde kararın ‘açık ve bariz bir hata’ içerdiğini açıkça göstermedikçe, hakemin ilk kararında değişiklik yapılmayacaktır.
4. ‘İnceleme’ yalnızca hakem tarafından başlatılabilir; VAR (ve diğer maç görevlileri) hakeme yalnızca ‘inceleme’ önerisinde bulunabilirler.
5. Nihai karar, VAR’dan alınan bilgiye dayalı olarak veya hakemin ‘sahada inceleme’ (OFR) yapmasının ardından her zaman hakem tarafından verilecektir.
6. Şeffaflığın hızdan daha önemli olduğu gerçeğinden hareketle, inceleme süreci için bir süre sınırlaması belirlenmemiştir.
7. Futbolcular ve takım görevlileri hakemin etrafını sarmamalı veya herhangi bir incelenmesi durumunda, inceleme sürecini veya nihai kararı etkilemek için herhangi bir teşebbüste bulunmamalıdır.
8. Şeffaflığın sağlanması açısından hakem inceleme esnasında ‘görünür’ kalmalıdır.
9. Eğer bir olaydan sonra oyun devam ettirilip akabinde inceleme yapılırsa, ilk kararda değişiklik yapılsa dahi, olaydan sonra oyunun devam ettiği sırada verilen/verilmesi gereken disiplin cezaları iptal edilmez (umut vaat eden bir atağı durdurma veya DOGSO nedeniyle verilen ihtar/ihraç kararı hariç).
10. Eğer bir oyun durdurulur ve yeniden başlatılırsa, yanlış oyuncuya kart verilmesi veya şiddetli hareket, tükürme, ısırma ya da aşırı saldırgan, hakaret niteliğinde ve/veya rahatsız edici hareket(ler) nedeniyle olası bir ihraç gerektiren bir durum dışında hakem ‘inceleme’ yapamaz.
11. Bir olayın incelenmesinden önce ve sonra geçecek oyun süresi, Oyun Kurallarına ve VAR protokolüne göre belirlenir.
12. VAR her bir durumu/kararı otomatik olarak ‘kontrol edeceği’ için, teknik direktörlerin veya futbolcuların ‘inceleme’ talep etmesine gerek yoktur.
Maçın sonucunu değiştirecek kararların/olayların incelenmesi
Hakem, yalnızca dört farklı kategorideki maçın sonucunu değiştirecek kararlar/olaylar ile ilgili olarak VAR’dan destek alabilir. Bu tür durumların tamamında, yalnızca hakem (ilk/asıl) kararı verdikten sonra (oyunun devam etmesine izin verme kararı dahil) veya ciddi bir olay maç görevlileri tarafından gözden kaçırılmış/görülmemişse, VAR kullanılır.
Hakemin asıl kararı ‘açık ve bariz hata’ (ofsayt gibi hakemin başka bir maç görevlisinden aldığı bilgilere göre verdiği kararlar dahildir) yoksa değiştirilmeyecektir.
Olası bir ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ durumunda incelenebilecek karar/olay kategorileri aşağıdaki gibidir:
a. Gol /gol değil
Golle sonuçlanan bir atak aşamasında golü atan takımın ihlalde bulunması; örneğin
• gollük pozisyonda veya golün atılmasında hücum takımının ihlalde bulunması (elle oynama, faul vs.)
• ofsayt: pozisyon ve ihlal
• golden önce topun oyun dışına çıkması
• gol/gol değil kararları
b. Penaltı/penaltı değil
• yanlış verilen penaltı kararı
• verilmeyen penaltı kararı
• ihlalin lokasyonu (ceza sahasının içinde veya dışında)
• penaltı olayına giden pozisyonda hücum takımının ihlalde bulunması
• olay öncesinde topun oyun dışına çıkması
• penaltı vuruşunda kalecinin ve/veya penaltı atışını kullanan futbolcunun ihlalde bulunması
• penaltı atışının kale direğinden, üst direkten veya kaleciden dönmesi durumunda oyunla doğrudan
ilişkili olan hücum veya savunma oyuncusunun ceza sahası ihlali
c. Direkt kırmızı kart (sarı kart/ihtar hariç)
• DOGSO (özellikle ofans pozisyonu ve diğer futbolcuların pozisyonları)
• ciddi faullü oyun (veya kasıtlı olmayan meydan okuma)
• şiddetli hareket, başkasını ısırmak veya tükürmek
• saldırgan, hakaret edici ve/veya rahatsız edici hareketlerde bulunmak
d. Yanlış oyuncuya kart verilmesi (kırmızı veya sarı kart)
Eğer hakem bir ihlal için ceza verirse ve sonrasında ihlalde bulunan (kart gören) takımdan yanlış bir kişiye sarı veya kırmızı kart gösterirse, ihlalde bulunan oyuncunun kimliği incelenebilir; gol, penaltı veya direkt kırmızı kart kararıyla ilgili olmadığı müddetçe, fiili ihlal incelenemez.
Uygulamalar
Maç sırasında VAR kullanımı aşağıdaki uygulamaların takip edilmesini gerektirir:
• VAR, maçı yardımcı VAR (AVAR) ve tekrar gösterme operatörü (RO) ile birlikte video işletim odasında
(VOR) izler.
• Kamera açılarının sayısına (ve diğer hususlara) göre, birden fazla AVAR veya RO bulundurulabilir.
• Maç sırasında yalnızca yetkili kişiler VOR’a girebilir veya VAR/AVAR/RO ile iletişim kurabilirler.
• VAR, TV yayın görüntülerine bağımsız erişime ve yeniden oynatma kontrolüne sahiptir.
• VAR maç görevlilerinin kullandığı iletişim sistemine bağlıdır ve söyledikleri her şeyi işitir; VAR’ın hakemle konuşabilmesi için butona basması gerekir (VOR’da yapılan konuşmaların hakemin dikkatini dağıtmaması için).
• Eğer VAR ‘kontrol’ veya ‘inceleme’ ile meşgulse, özellikle oyunun durdurulması gerektiğinde veya oyunun yeniden başlatılmasını engellemek için AVAR hakemle konuşabilir.
• Eğer hakem tekrar görüntüleri izlemeye karar verirse, VAR en uygun açıyı/tekrar gösterme hızını seçecektir; hakem başka/ilave açılar/hızlar talep edebilir.
Prosedürler
İLK KARAR
• Hakem ve diğer maç görevlileri, (‘gözden kaçırılan’ olaylar dışında) ilk kararı (disiplin işlemleri dahil) mutlaka sanki VAR yokmuş gibi vermelidir.
• Hakemin ve diğer maç görevlilerinin ‘hiçbir karar’ vermemelerine müsaade edilmez çünkü bu durum ‘zayıf/kararsız’ bir görünüme yol açacak, çok sayıda inceleme yapılmasını gerektirecek ve teknoloji arızası olması durumunda ciddi sorunlar yaratacaktır.
• Nihai karar yalnızca hakem tarafından verilir; VAR diğer maç görevlileriyle aynı statüdedir ve yalnızca hakeme yardımcı olabilir.
• İhlal nedeniyle bayrağın kaldırılması/düdüğün çalınması yalnızca bir futbolcunun gol atmak üzere olduğu ya da açıkça karşı takımın ceza sahasına koştuğu/girdiği çok açık bir hücum durumunda ertelenebilir.
• Eğer bir yardımcı hakem herhangi bir ihlalden ötürü bayrağı kaldırmayı ertelerse, yardımcı hakem bayrağı aşağıdaki durumlarda kaldırmalıdır:
o gol/penaltı/ DOGSO kırmızı kart olayı sonuçlandığında veya
o hücum takımına korner vuruşu, serbest vuruş veya taç atışı verildiğinde ya da ilk ataktan (APP) sonra topu muhafaza ettiğinde.
KONTROL
• VAR, herhangi bir potansiyel veya fiili golü (“potansiyel gol”: örneğin kale çizgisi teknolojisi olmayan durumlarda topun kale çizgisini geçmesi ve Hakem/AR tarafından fark edilmemesi/yanlış değerlendirilmesi),
penaltı veya direkt kırmızı kart kararını/olayını veya yanlış oyuncuya kart verme durumunu tespit etmek için
TV kamera görüntülerini farklı kamera açılarından ve tekrar gösterme hızlarında otomatik olarak ‘kontrol eder’.
• VAR görüntüleri normal ve/veya yavaş hızda ‘kontrol’
edebilir ancak genel anlamda, yavaş hızda oynatma yalnızca ihlalin/oyuncunun pozisyonu, fiziksel ihlallerde temas noktası ve elle oynama, topun oyun dışına çıkması (gollük pozisyonlar dahil) gibi fiili durumlar için kullanılmalıdır; normal hız ihlalin ‘şiddetini’ tespit etmek veya elle oynamanın ‘kasti’ olup olmadığına karar vermek için kullanılmalıdır.
• Eğer ‘kontrol’ sonucunda ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ belirlenmezse, genellikle VAR’ın hakemle iletişim kurmasına gerek olmaz – bu durum
‘sessiz kontrol’ olarak adlandırılır; ancak VAR hiçbir ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ olmadığını teyit etmek suretiyle hakemin/yardımcı hakemin oyuncuları/futbolcuları idare etmesine yardımcı olabilir.
• Eğer herhangi bir ‘kontrol’ nedeniyle oyunun yeniden başlatılmasının ertelenmesi
gerekirse, hakem bu durumu açıklamak için bir parmağını açıkça kulaklığına götürmek ve diğer elini/kolunu uzatmak suretiyle işaret verecektir; hakemin (VAR’dan veya başka bir maç görevlisinden) bilgi aldığı anlamına gelen bu işaret ‘kontrol’ tamamlanana kadar sürdürülmelidir.
• Eğer ‘kontrol’ sonucunda muhtemel bir ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ olduğu belirlenirse, VAR bu bilgiyi (herhangi bir karar belirtmeden) hakeme iletecek ve hakem bir ‘inceleme’ başlatılıp başlatılmamasına karar verecektir.
İNCELEME
• Hakem, aşağıdaki durumlarda potansiyel bir ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ için ‘inceleme’ başlatabilir:
o VAR’ın (veya başka bir maç görevlisinin) inceleme önermesi o hakemin ciddi bir durumun ‘gözden kaçırıldığından’ şüphelenmesi
• Oyunun durdurulması halinde, hakemin yeniden başlatmayı geciktirmesi
• Eğer oyun durdurulmamışsa, hakemin top tarafsız bir bölgeye/duruma geldiğinde (genellikle her iki takım da hücumda değilken) oyunu durdurması
• Her iki durumda da, hakem ‘TV işareti’ (TV ekranının şeklini) göstererek bir ‘inceleme’ yapılacağını belirtmelidir
• VAR, hakeme TV görüntü(ler)inden görülebilecek durumları açıklar ancak alınacak kararla ilgili bir görüş beyan etmez. Sonrasında hakem:
o kendi kanaatlerine, VAR’dan aldığı bilgilere ve uygun olan durumlarda diğer maç
görevlilerinden aldığı önerilere göre bir nihai karar verir – yalnızca VAR incelemesi
veya o nihai kararını vermeden önce, tekrar görüntüleri izlemek üzere hakem incelemealanına (RRA) gider – sahada inceleme (OFR). İstisnai durumlarda hakem tarafındantalep edilmedikçe, diğer maç görevlileri görüntüleri izlemeyecektir.
• Her iki inceleme sürecinin sonunda, hakem tekrar ‘TV işaretini’ göstermeli ve sonrasında hemen nihai kararını açıklamalıdır.
• Bir ihlalin veya futbolcunun pozisyonu (ofsayt), temas noktası (elle oynama/faul),
lokasyon (ceza sahasının içi veya dışı), topun oyun dışına çıkması gibi gerçeklere dayalı kararlarda, genellikle yalnızca VAR incelemesi uygundur ancak eğer futbolcuların/maçın idare edilmesine veya kararın ‘kabul ettirilmesine’ yardımcı olacaksa (oyunun geç aşamalarında maça etki edecek ciddi bir karar vs.) gerçeklere dayalı kararlar için de sahada inceleme (OFR) yöntemine başvurulabilir.
• Faulün şiddeti, ofsaytta müdahale, elle oynama hususları (pozisyon, kasıt vs.) gibi
sübjektif kararlarda, sahada inceleme (OFR) yapılması genellikle uygundur.
• Hakem, farklı kamera açıları/tekrar gösterme hızları için talepte bulunabilir ancak genel anlamda, yavaş çekim tekrar gösterimler yalnızca ihlalin/futbolcunun pozisyonu, fiziksel ihlaller ve elle oynama için temas noktası, topun oyun sahasına çıkması (gol/gol değil dahil) gibi gerçeklerin tespiti için kullanılmalıdır; bir ihlalin ‘şiddetine’ veya elle oynamanın ‘kasıtlı’ olup olmadığına karar verirken normal hız tercih edilmelidir.
• Gol, penaltı/penaltı değil ve bariz gol şansının engellenmesi (DOGSO) nedeniyle kırmızı kart kararları/olayları için, oyunun doğrudan karara/olaya yol açan hücum aşamasını incelemek gerekebilir; bu durum, hücum takımının açık oyunda topa nasıl sahip olduğunu da içerebilecektir.
• Oyun Kuralları gereğince, oyun yeniden başlatıldıktan sonra yeniden başlatma kararlarının (korner atışları, taç atışları vs.) değiştirilmesi mümkün değildir ve bu nedenle, bu konularda inceleme yapılamaz.
• Eğer oyun durdurulmuş ve yeniden başlatılmışsa, hakem yalnızca yanlış oyuncuya kart verilmesi veya şiddetli hareket, tükürme, ısırma ya da aşırı saldırgan, hakaret niteliğinde ve/veya rahatsız edici hareket(ler) nedeniyle olası bir ihraç gerektiren bir durum için ‘inceleme’ yapabilir ve uygun disiplin yaptırımını uygulayabilir.
• İnceleme süreci mümkün olduğunca etkin bir biçimde tamamlanmalıdır ancak nihai
kararın doğruluğu hızdan daha önemlidir. Bu nedenle, bazı durumların karmaşık olması ve çok sayıda kararın/olayın gözden geçirilmesini gerektirmesi dikkate alındığında, inceleme süreci için bir süre sınırlaması belirlenmemiştir.
NİHAİ KARAR
• İnceleme süreci tamamlandığında, hakem ‘TV işaretini’ göstermeli ve nihai kararı açıklamalıdır.
• Hakem daha sonra (uygun olan durumlarda) herhangi bir disiplin işlemini uygulayacak/değiştirecek/iptal edecek ve Oyun Kurallarına uygun olarak oyunu yeniden başlatacaktır.
Felsefe ve amaç
İlave maç görevlisi olarak VAR’ın bulundurulması, hakemin maç sonucunu değiştiren olaylarda ‘açık ve bariz hataları’ düzeltmek ve ‘gözden kaçan ciddi olayları’ çözümlemek için maç sırasında (doğrudan veya dolaylı olarak) video tekrar oynatma fonksiyonlarını kullanmasına yardımcı olur.
VAR’ın amacı tüm kararların %100 doğru olmasını sağlamak değildir çünkü hakemlik kararlarının birçoğunun sübjektif olması nedeniyle bu imkansızdır. Bu tür bir amaç belirlemek, futbolun temel akışını, enerjisini ve duygusunu zedeler.
Bu nedenle, VAR’ın futbola daha fazla adalet getirmek için kullanılması, oyunun çok fazla kesintiye uğramaması için maçın sonucunu değiştiren olaylarla sınırlı tutulur. Sonuç olarak,
VAR’ın felsefesi:
‘MİNİMUM MÜDAHALE – MAKSİMUM FAYDA’
Hangi kararlar incelenebilir?
VAR, hakeme yalnızca aşağıdaki dört kategoride ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ olması halinde hakeme yardımcı olmak üzere maç görüntülerine bağımsız erişimi olan bir maç görevlisidir:
a. Gol / gol değil
b. Penaltı / penaltı değil
c. Direkt kırmızı kart (ikinci sarı kart/ihtar hariç)
d. Yanlış oyuncuya kart verilmesi (hakem hatalı takımdan yanlış oyuncuya ihtar verdiğinde ya da oyun dışı bıraktığında)
Hata ne kadar bariz olsa da, başka hiçbir karar için inceleme yapılamaz ve yukarıdaki dört kategoriden birinde inceleme başlatılmamışsa, VAR diğer kararlarda hakeme yardımcı olmamalıdır.
Oyun Kuralları gereğince, oyun yeniden başlatıldıktan sonra yeniden başlatma kararlarının değiştirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle, futbolcunun penaltı vuruşunda topa ikinci kez dokunarak gol atması gibi maçın yeniden oynanmasına yol açabilecek şekilde Oyun
Kurallarının açıkça yanlış uygulanmasının ardından bir gol ya da penaltı olayı meydana gelmediği müddetçe yeniden inceleme yapılamaz.
VAR protokolü titizlikle uygulanmalıdır çünkü VAR’ın bazı maçlarda/olaylarda protokol dışı kararların uygulanması ve diğerlerinde uygulanmaması açıkça adil olmayan bir duruma yol açacaktır. Hakemler, VAR’lar, AVAR’lar ve diğerleri protokol dışında bir kararın alınması/değiştirilmesi/incelenmesi için VAR sisteminin kullanılmadığından emin olmak için son derece dikkatli olmalıdır.
VAR süreci ne zaman uygulanır?
İnceleme, yalnızca oyun durdurulduğunda yapılabilir.
Eğer oyun olası bir inceleme gerektiren olaydan (örneğin penaltı yok kararı veya ‘gözden kaçan ciddi olay’) sonra devam ederse, incelemenin yapılması için oyun hakem tarafından durdurulabilir ancak bunun için ‘tarafsız bir bölge/durum’ olması ve her iki takımın da umut vaat eden bir hücum pozisyonunda olmaması gerekir.
Eğer takım umut vaat eden bir hücum pozisyonunda veya gol pozisyonundaysa, top tarafsız bir bölgeye/duruma gelene kadar oyun devam eder.
Oyun Kuralları gereğince, eğer oyun durdurulmuş ve yeniden başlatılmışsa, hakemin (yeniden başlatma) kararını değiştirmesine izin verilmez. Bu nedenle, bir olay ancak hakem oyunun yeniden başlatılmasına izin vermemişse incelenebilir ancak direkt kırmızı kart (RC) gerektiren şiddetli hareket, tükürme, ısırma ve çok ciddi saldırgan ya da hakaret niteliğindeki hareketlerin tamamı her zaman incelenebilir. YC veya RC alan takımdan yanlış oyuncuya kart verilmesi durumları da herhangi bir zamanda incelenebilir.
VAR süreci nasıl işler?
VAR süreci, incelenebilir dört kategoriden birinde her bir olası ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olayın’ VAR tarafından ilk olarak ‘kontrol’ edilmesini içerir; bir ‘kontrol’ sonucunda hakem olayı incelemeye karar verebilir; inceleme yalnızca VAR’dan alınan bilgilere dayalı olabileceği gibi (yalnızca VAR incelemesi) veya hakem RRA’da tekrar görüntü kayıtlarını izleyebilir (‘sahada’ inceleme – OFR).
‘Kontrol’
VAR’ın ‘kontrolleri’ süregelen otomatik bir süreçtir. VAR, AVAR(lar)’ın desteğiyle, ‘canlı’ ve tekrar maç görüntülerini dikkatle izler ve incelenebilecek dört kategoriden birine dahil olan bir kararın ya da olayın söz konusu olması halinde, VAR kararın doğruluğunu ve/veya hakemin yada diğer maç görevlilerinin önemli bir durumu gözden kaçırıp kaçırmadığını dikkatle ‘kontrol’ edecektir.
Bu otomatik ‘kontrol’ prosesi önemlidir çünkü:
• hakemin dikkatinin dağılmasını ya da önemli bir durumun gözden kaçırıldığından endişe etmesini engeller ve
• teknik direktörlerin/futbolcuların inceleme talep etmesine müsaade edilmemesinin temel sebebi, her durumun VAR tarafından otomatik olarak ‘kontrol’ edilmesidir.
VAR ‘kontrolü’ her zaman için incelemelerin yalnızca maç değiştiren kararlarda ‘açık ve bariz hatalar’ veya ‘gözden kaçan ciddi olaylar’ için yapılabileceği felsefesine dayalı olarak gerçekleştirilmelidir. VAR her zaman şu soruyu sormalıdır: “Karar açıkça yanlış mıydı?” Eğer böyle bir durum yoksa, inceleme yapılmamalıdır.
VAR’ın olası bir ‘açık ve bariz hata’ belirleme kabiliyeti, inceleme sürecinin doğruluğu ve hızı açısından önem taşır. Bu sürece yardımcı olmak için, hakemin ne görüldüğünü ve hangi kararın alındığını VAR’ın işitebileceği şekilde açıkça belirtmesi çok önemlidir.
Bu bilgi, VAR’ın ‘açık ve bariz hata’ veya gözden kaçırılan ciddi bir durum olup olmadığını ‘kontrol’ etmesi için temel teşkil eder.
Prensipte, VAR’ın her ‘kontrol’ yapıldığında hakeme bilgi vermesi gerekmez. Eğer herhangi bir inceleme yapılmasına gerek yoksa, hakemin dikkatini dağıtmamak için, VAR normal şartlarda hakemle iletişim kurmaz. Bu, ‘sessiz kontrol’ olarak adlandırılır. Ancak bazı durumlarda, hakem veya başka bir maç görevlisi kararın doğruluğunun veya ‘topsuz alanda’ ciddi bir durumun olmadığının veya kaçırılmadığının teyit edilmesinden faydalanabilir veya bu bilgiyi değerli bulabilir.
VAR’ın hakeme ‘kontrol’ yapıldığını bildirdiği durumlarda, aşağıdaki bilgiler açıkça
verilmelidir:
• Kontrol edilen fiili olay veya ihlal (mümkünse spesifik bilgiler)
• İlgili futbolcu(lar) ve takım
• Olayın yeri ve zamanı
Örnek: “Gol atılmadan önce Mavi 8’in topa elle müdahalesinin olup olmadığını kontrol edin!”
